از آنجا که حل مسأله اجتماعی در برگیرنده سه حوزه عاطفی – شناختی و هیجانی است آموزش مراحل مسأله با توجه به این سه حوزه ارائه می شود.

در جلسه 6 مراحل حل مسأله اجتماعی به کودکان آموزش داده می شود به این شرح:

1- مرحله اول حل مسأله این است که شما بتوانید وجود مشکل در روابط خود را تشخیص بدهید. یکی از نشانه هایی که وجود مشکل و مسأله را مطرح می کند احساسات منفی است مثل احساس عصبانیت، نگرانی، ترس یا غم و ناراحتیهای دیگر. بنابراین هروقت دچار چنین احساساتی شدید بدانید که مسأله ای برای حل کردن بوجود آمده است، سعی کنید بفهمید که آن مسأله یا مشکل چیست؟

2- به محض شناسایی مسأله، درنگ کنید و فکر کنید. تنها برای چند لحظه خیلی کوتاه از شرایط موجود (جسمی و روانی) کناره بگیرید و باز مشخص کنید که مسأله چیست.

3- وقتی نوع مشکل را فهمیدید آن وقت به این موضوع فکر کنید که دوست دارید مسأله چطور تمام شود و چه پیامدهایی داشته باشد. یعنی آخرش چه شود بهتر است.

4- حالا به همه راه حلهایی که برای حل مسأله به نظرتان می رسد فکر کنید. مهم نیست که راه حلها خیلی خوب، متوسط یا حتی مسخره باشد. فقط مهم این است که هر راه حلی به ذهنتان می رسد را در نظر بگیرید. در این مورد از خودتان خلاقیت نشان بدهید.

فعالیت

به منظور تمرین مراحل حل مسأله چند داستان نمایشی توسط کودک هدف و دو کودک کمک درمانگر به شرح زیر اجرا می شود:

1- دو کودک کمک درمانگر مشغول بازی با الگو هستند؛ کودک هدف به آنها نزدیک شده می خواهد به بازی آنها ملحق شود اما دو کودک مذکور از پذیرش او در بازی خودداری می کنند. کودک هدف تشویق می شود این موقعیت را به بهترین نحو حل کند.

2- یک موقعیت مانند کلاس درس تجسم می شود؛ معلم از کودک هدف می خواهد که پای تخته آمده یک مسأله ریاضی را حل کند اما کودک هدف قادر به این نیست. دو کودک دیگر شروع به تمسخر کودک هدف می کنند و به او می خندند. کودک تشویق می شود که این موقعیت را به بهترین شکل حل کند.

3- کودک هدف با دو دوست خود از مدرسه به خانه می آید. در راه دوستان او با پول توجیبی خود بستنی می خرند؛ اما کودک هدف پول کافی برای خرید بستنی ندارد و از این موضوع خجالت زده و ناراحت می شود. از کودک هدف خواسته می شود که این مسأله را حل و فصل کند.

4- بعد از آنکه همه راه حلها را در نظر گرفتید به نتایج استفاده از هر راه حل فکر کنید؛ اگر فلان کار را بکنم یا فلان چیز را بگویم چه می شود، بعد چه می شود، عکس العمل دیگران چه خواهد بود. برای خودم چه نتیجه ای دارد، چقدر منفعت دارد و چقدر ممکن است ضرر داشته باشد یا اصلاً مؤثر واقع نشود.

5- پس از این مرحله بگردید و از بین راه هایی که به ذهنتان رسید راههایی که بیشترین سود و کمترین اثر منفی را برای خودتان و بقیه دارد را انتخاب کنید. اگر مناسب دیدید چندتا از راه حلها را با هم انتخاب کنید یا یکی از بهترین راهها را برگزینید.

6- حالا برای عملی کردن راه حلی که انتخاب کرده اید نقشه ای بکشید و طرحی بریزید. سعی کنید همه جنبه های مربوط به خودتان و بقیه (اطرافیان) را در نظر بگیرید.

7- حالا می توانید به راه حلتان عمل کنید. نگذارید فکرهای منفی مانع عملتان شود (مثلاً «فایده ندارد» و «من می دانم شکست می خورم» و یا «من می دانم که بقیه برای کارم ارزش قائل نیستند یا مسخره ام می کنند). ضمناً باید متوجه باشید که راه حلها به ندرت کاملاً درست یا غلط هستند. شما باید بر اساس نتایج و پیامدهای هر راه حل، بهترین را انتخاب کنید.

در پایان جلسه هشتم، 7 کارت که حاوی 7 مرحله مذکور است به کودکان داده می شود و از آنها خواسته می شود در خانه و تا جلسه بعد آنها را مرور کرده و مثالهایی واقعی برای آنها پیدا کنند.

هدف

هدف از آموزش این مهارت به کودکان این است که آنها نهایتاً بتوانند معنی تعارض را بفهمند؛ مثلاً وقتی کودک و یکی از همسالانش هر دو در پایان هر نمایش راه حلهایی انتخابی برای حل مشکل ارائه می دهند، راه حلهای ممکن دیگر و سودمندی یا مضرات هر یک به بحث گذاشته می شود.

هدف از فعالیتهای جلسات 7 و 8 تمرین مهارتهای حل مسأله بین فردی و پیش نیازهای آن (شناسایی احساسات اصلی و مهارتهای ارتباطی) است.