ملاکهای تشخیصی

 

مشخصه ی اصلی اختلال واج شناختی ناتوانی در تلفظ اصوات گفتاری مورد انتظار ، متناسب با سن و زبان محلی فرد است ( ملاک الف ) . این وضعیت ممکن است شامل اشتباههایی در تولید و کاربرد ، بیان یا سازمان دادن به اصوات مانند جانشین کردن یک صوت به جای صوت دیگر ( مانند ک به جای ت ) یا حذف اصوات ( مانند صامتهای آخر واژه ) باشد که تنها به این موارد محدود نمی شود . مشکلاتی که درتولید اصوات گویشی وجود دارند بر پیشرفت تحصیلی یا شغلی و یا ارتباط اجتماعی فرد تاثیر میگذارند ( ملاک ب ) . اگر عقب ماندگی ذهنی ، یک نقیصه ی گفتاری حرکتی یا حسی و یا محرومیت محیطی وجود داشته باشد ، مشکلات گویایی به مشکلاتی که معمولا با این اختلالها همراه است افزوده می شوند (ملاک ج ) .اگر یک نقیصه ی گفتاری حرکتی یا حسی و یا بیماری عصبی وجود داشته باشد باید روی محور 3 کد گذاری شود .
 

اختلال واج شناختی شامل اشتباهات تولید آوایی ( یعنی تولید گفتار ) است که در آن ناتوانی در ایجاد اصوات گفتاری صحیح و مشکلات آوایی در شکلهای شناختی آن دیده می شود که شامل نارسایی در طبقه بندی اصوات گفتاری از نظر زبان شناختی است ( یعنی اشکال در تشخیص اینکه کدام اصوات زبان معنا را تغییر می دهند ) .دامنه ی شدت این اختلال از تاثیر اندک و یاعدم تاثیر بر قابل فهم بودن گفتار تا غیر قابل فهم بودن کامل گفتار گسترش می یابد. حذف اصوات به طور معمول شدیدتر از جانشینی اصوات و آن هم شدیدتر از تحریف اصوات تلقی می شود .اشتباه در تلفظ اصواتی که در جریان رشد دیرتر آموخته می شوند ( مانند ل ، ر، ت ، س ، ز، ث ، چ) بیشتر دیده می شود . ولی کودکان خردسال و یا افرادی که این اختلال در آنان شدید است ، حروف صامت و صداداری را هم که زودتر یاد گرفته می شوند ممکن است اشتباه تلفظ کنند . در این اختلال به ویژه تکلم نوک زبانی ، ( یعنی اشتباه در تلفظ حروفی مانند س، ز ، ژ،ش،چ) شایع است . همچنین اختلال واج شناختی ممکن است شامل اشتباهاتی در انتخاب و رعایت ترتیب اصوات در داخل هجاها و واژه ها باشد ( مانند عسک به جای عکس ).
 

ویژگیها واختلالهای توام
 

گر چه ممکن استاختلال واج شناختی با عوامل سببی آشکاری مانند اختلال شنوایی ، ( برای مثال ، ناشی از التهاب گوش میانی ) یا نقایص ساختاری در مکانیسمهای پیرامونی گفتار دهانی ( برای مثال ، شکافتگی کام ) ، عارضه های عصبی ( برای مثال ، فلج مغزی ) ، محدودیتهای شناختی ( برای مثال ، عقب ماندگی ذهنی ) ، یامشکلات روانی اجتماعیرابطه داشته باشد، اما دست کم 3 درصد کودکان پیش دبستانی دارای اختلال واج شناختی با منشاء ناشناخته یا مشکوک هستند ، که اغلب تحت عناوین کارکردی و مربوط به رشد نامیده می شوند . ممکن است آغاز گفتار با تاخیر همراه باشد . برخی از انواع اختلال واج شناختی ، شامل خطاهای ناجور ، دشواری در توالی صداهای مربوط به گفتار ، وتحریف حروف صدادار را گاهی کنش پریشی گفتار مربوط به رشد می نامند .
 

ویژگیهای خاص وابسته به فرهنگ و جنسیت
 

هنگام سنجش رشد تواناییهای ارتباطی باید به زمینه ی فرهنگی و زبانی افراد بویژه کسانی که در محیطهای دو زبانه زندگی می کنند ، توجه شود .اختلال واج شناختی در پسران شیوع بیشتری دارد .
 

شیوع

 

در حدود 2 درصد کودکان 6 و 7 ساله دچار اختلال متوسط تا شدید واج شناختی هستند ولی انواع خفیف تر این اختلال ، شیوع بیشتری دارد .میزان شیوع این اختلال تا سن 17 سالگی به 5/0 درصد کاهش می یابد .
 

دور ه یا سیر

 

در اختلال واج شناختی شدید ، گفتار کودک ممکن است حتی برای اعضای خانواده خودش نیز نسبتا غیر قابل فهم باشد . امکان دارد انواع خفیف تر این اختلال تا ورود کود ک به کودکستانی یا دبستان شناسایی نشود و غیر از افراد خانواده ، دیگران در فهم گفتار کودک دچارمشکل می شوند.دوره این اختلال با توجه به علل و شدت آن متغیر است.در کودکانی که دچارمشکلات واج شناختی خفیف تا متواسطی هستند که ناشی از یک اختلال جسمانی نیست ، تقریبا سه چهارم موارد تا سن 6 سالگی بهبود می یابند و عادی شدن خود به خودی رخ می دهد .